مىشد . « 1 » در محيطى كه از طرف حكومت وقت به استانداران و فرمانداران دستور اكيد صادر شده بود كه در محل مأموريت خويش از نقل حديث خوددارى كنند و تنها به خواندن الفاظ قرآن قناعت ورزند . « 2 » در شرايطى كه از طرف خلفا عده‌اى به جرم نقل حديث زندانى گرديده و عدهء ديگر به محيطهاى دور از اجتماع تبعيد مىگرديدند . « 3 » آرى در چنين محيطها و شرايطى است كه خاندان عصمت به جمع‌آورى و نوشتن احاديث و نقل آن‌ها مىپردازند و به فرزندان و يارانشان دستور مىدهند كه احاديث را ضبط و يادداشت كنند و به عنوان بزرگ‌ترين ارمغان به مسلمانان آينده تحويل دهند . در شرايطى كه ديگران معارف قرآن را از بيگانگان فرا مىگرفتند و در تفسير آيات توحيد و معاد و تاريخ پيامبران به دهان ديگران چشم دوخته ، خرافات و اسرائيليات را به نام تفسير قرآن دهن به دهن نقل مىنمودند و از جعليات و بافته‌هاى جاعلان حديث با اشتياق استفاده مىكردند ، پيشوايان ما درس توحيد و عقايد اصيل اسلامى و تفسير درست و صحيح ياد مىدادند و معارف اسلامى را گاهى به صورت تفسير آيات و گاهى در قالب خطبه و دعا به پيروانشان مىآموختند و بدين گونه يك بناى صحيح و تزلزل‌ناپذيرى در عقايد ، فقه و تفسير پىريزى نموده و در اختيار شيعه قرار دادند . شيعه و پيروان خاندان عصمت نيز از افكار آنان پيروى نموده ، در تمام موارد با راهنمايىهاى آنان پيش رفته است و عقايد و افكار خويش را از اين مصادر و مآخذ اصيل و صحيح فرا گرفته و براى آيندگان نقل نموده‌اند . اين حقيقت مسلم كه از مدارك و متون اصلى استفاده مىگردد ؛ « 4 » نشان‌دهندهء اين است كه شيعه از نظر فرهنگ ، عقايد ، تفسير و حديث بسيار غنى و مستحكم بوده و از گنجينه‌ها و ذخاير سرشار علمى برخوردار است و هر چه در اين زمينه دارد به خاندان وحى و رسالت اتصال و ارتباط داشته ، از وحى و منبع غيبى سرچشمه مىگيرد و اين ارتباط و اتصال و حلقات نقل احاديث در هيچ دورانى قطع نگرديده است ، از دوران وحى شروع شده تا به امروز كشش و ادامه پيدا نموده است و نه تنها در هر دوران شخصيت‌هاى بارز علمى فراوانى به يادگار گذاشته‌اند بلكه مؤسس و

--> ( 1 ) تذكرة الحفّاظ ، 1 / 3 - 5 ؛ جامع بيان العلم و فضله ، 2 / 147 . ( 2 ) سنن ابن ماجه ، 1 / باب 3 ؛ طبقات ابن اسعد ، 6 / 2 ؛ تذكرة الحفّاظ ، 1 / 3 . ( 3 ) تذكرة الحفّاظ ، 1 / 7 ؛ مجمع الزوائد ، 1 / 149 . ( 4 ) براى آگاهى كامل دربارهء اين مطالب - خواننده عزيز را به مطالعه كتاب سيرى در صحيحين از محمد صادق نجمى دعوت مىنماييم .